Wat is het probleem met stikstof?
Stikstof is een onzichtbaar gas dat in de lucht zit, en is op zich niet schadelijk voor de mens en de natuur. Maar als stikstof bindt met andere stoffen, zoals zuurstof en waterstof, vormen zich reactieve stikstofverbindingen zoals ammoniak en stikstofoxiden. En die zijn wel schadelijk, want ze veroorzaken vermesting van de bodem. Zo verdwijnen belangrijke planten en dieren. In Vlaanderen stoten vooral de sectoren Landbouw, Industrie & Energie en Transport te veel reactief stikstof uit, waardoor de natuur in Vlaanderen ernstig bedreigd wordt.
Hoe ontstaat schadelijke stikstof?
De belangrijkste schadelijke stikstofverbindingen zijn ammoniak en stikstofoxiden.
- Ammoniak (NH3) is de verbinding van stikstof en waterstof en komt vrij bij landbouwactiviteiten zoals uit mestopslagplaatsen, mestverwerking of rechtstreeks uit de veestallen.
- Stikstofoxiden (NOx) ontstaan uit stikstof en zuurstof en komen vrij bij de verbranding op hoge temperatuur. Bijvoorbeeld door verbrandingsmotoren van auto’s, bij productieprocessen in de industrie en bij de verwarming van gebouwen.
Ammoniak en stikstofoxiden komen in de lucht terecht.
- Een deel van de stikstof blijft in de lucht hangen. De stikstof reageert met andere deeltjes in de lucht en vormt fijnstof.
- Een ander deel valt op de grond, in de vorm van stof of neerslag. Dat heet stikstofdepositie.
Transport en Landbouw: grootste bronnen van stikstofuitstoot
De sectoren Transport en Landbouw veroorzaken in 2022 (recentste jaartal) meer dan 80% van de totale stikstofemissie in Vlaanderen:
- 54% komt van de Landbouw
- 29% komt van Transport.
Tussen 2005 en 2022 daalde de stikstofemissie: zowel voor ammoniak als voor stikstofoxiden. In vergelijking met stikstofoxiden, is de daling voor ammoniak veel beperkter. In 2020 was er een sterke daling van de NOx-emissie omwille van de coronamaatregelen.
Meer informatie:
Veel stikstofdepositie in landbouwintensieve gebieden
De hoogste stikstofwaarden vinden we vooral in landbouwintensieve gebieden terug: in het centrum van West-Vlaanderen, het noorden van Antwerpen en in het noordoosten van Limburg.
Meer informatie
Impact op het milieu en onze gezondheid
Planten en dieren verdwijnen
Ammoniak en stikstofoxiden tasten het milieu aan. Sommige planten gaan er sneller van groeien, zoals netels, bramen en grassen. Maar andere planten sterven uit, en daarmee verdwijnen ook heel wat diersoorten zoals bepaalde insecten en vlinders, en vogels die van die insecten leven. Stikstof dat in het water terechtkomt, stimuleert dan weer de algengroei.
Ongezonde lucht
Stikstofuitstoot maakt de lucht ongezonder. Wie gevoelige longen of longproblemen heeft, zal sneller last hebben van irritaties en ontstekingen. En een langdurige blootstelling aan vervuilde lucht kan hart- en vaatziekten veroorzaken.
Hoeveel stikstof kan onze natuur aan?
Door de grote hoeveelheid ammoniak en stikstofoxiden in de lucht komt er ook veel stikstof in onze natuur terecht. Sommige gebieden kunnen er beter tegen dan andere. Daarom werkt Vlaanderen met een kritische depositiewaarde: een waarde die aangeeft hoeveel stikstof een natuurgebied aankan vóór die stikstof negatieve gevolgen (vermesting) heeft. Die drukken we uit in kilogram stikstof per hectare per jaar.
Vochtige heischrale graslanden kunnen bijvoorbeeld maar 10 kilogram stikstof per hectare per jaar aan vóór de biodiversiteit verandert. Schaduwrijke randen van bossen kunnen dan weer 26 kilogram stikstof per hectare per jaar aan.
Lees meer:
Te veel stikstof in meer dan de helft van de beschermde natuur in Vlaanderen
Veel natuurgebieden staan al zo lang onder constante stikstofdruk dat er dringend actie nodig is. De Programmatische Aanpak Stikstof richt zich op de gebieden in Vlaanderen die deel uitmaken van het Europese Natura 2000-netwerk: de habitatrichtlijngebieden of SBZ-H(opent in nieuw venster). Die gebieden worden beschermd om de fauna en flora in stand te houden.
- Tussen 2013 en 2018 waren amper 3 van die 46 habitattypes in Vlaanderen in goede staat.
- 40 van de 46 habitattypes in Vlaanderen zijn gevoelig voor stikstof. Bij 28 van de 40 is stikstof de oorzaak van de slechte staat van het milieu.
- 52 procent van de oppervlakte stikstofgevoelige habitat in beschermde natuur (SBZ-H) in Vlaanderen had in 2022 teveel stikstof.
Maar niet alleen de Natura 2000-gebieden, ook andere gebieden winnen bij de verlaging van de stikstofemissie en depositie.
Vlaamse Programmatische Aanpak Stikstof
Om de schadelijke impact van stikstof in de lucht op onze gezondheid en het milieu te beperken, neemt de Vlaamse overheid algemene en (gebieds)specifieke maatregelen. Die specifieke maatregelen houden rekening met de locatie van bedrijven dicht bij Europees beschermde habitatrichtlijngebieden (SBZ-H), en de impact die ze hebben op de natuur.
Het Departement Omgeving rapporteert samen met beleidsexperts uit andere entiteiten de voortgang van de verschillende stikstofmaatregelen van de PAS en het Stikstofdecreet in een jaarlijks voortgangsrapport.
Meer informatie